Kıbrıs Türk Veteriner Hekimler Birliği ile Kıbrıs Türk Veteriner Hekimler Sendikası Güney Kıbrıs’ta bir Kıbrıslı Türk’te varyant Creutzfeldt-Jakob Hastalığı (vCJD – Deli Dana) tespit edilmesinin ardından ortak basın açıklaması yaparak, KKTC’de hayvansal gıda güvenliği ve halk sağlığı önlemlerinin acilen güçlendirilmesi gerektiğini vurguladı.
Yapılan açıklama şöyle:
Yakın zamanda, Güney Kıbrıs’ta bir Kıbrıslı Türk’te varyant Creutzfeldt‑Jakob Hastalığı (vCJD – Deli Dana) tespit edilmiştir. Bu durum, KKTC’de hayvansal gıda üretim zincirinde genel/özel hijyen kuralları, biyogüvenlik tedbirleri ve halk sağlığını koruyucu önlemlerin durumunu yeniden ve ivedilikle ele alma gereğini doğurmuştur.
Prion hastalıkları; Sığır Süngerimsi Ensefalopatisi (BSE-Deli Dana), Scrapie (koyun ve keçilerde görülen bulaşıcı süngerimsi ensefalopati) ve insanlarda görülen varyant Creutzfeldt-Jakob Hastalığı (vCJD) gibi ölümcül sinir sistemi bozukluklarını kapsar. Bu hastalıklar, proteinlerin yapısal bozulmasına dayalı olup, beyinde geri dönüşümsüz dejenerasyona (yapısal ve fonksiyonel bozulmalara) neden olur. Scrapie, özellikle koyun ve keçi popülasyonları arasında bulaşıcı olmasıyla bilinir ve uzun kuluçka süresi nedeniyle yıllarca fark edilmeden sürüde yayılabilir.
Güney Kıbrıs, Avrupa Birliği düzenlemeleri doğrultusunda BSE ve Scrapie’ye karşı kapsamlı eradikasyon ve gözetim programları yürütmektedir. BSE kapsamında riskli sığırlar kesim sonrası prion varlığı açısından test edilmekte, belirli dokuların (SRM) gıda zincirine girmesi yasaklanmaktadır. Scrapie kapsamında ise genetik direnç testleri uygulanmakta, yüksek riskli hayvanlar sürüden çıkarılmakta ve çiftliklerde biyogüvenlik önlemleri alınmaktadır.
KKTC’de ise bu hastalıklara karşı ne bir ulusal tarama programı ne de önleyici bir eylem planı bulunmamaktadır. Bu durum, hem hayvancılık sektörümüz hem de halk sağlığımız açısından risk oluşturmaktadır.
Önem Sırasıyla Alınması Gereken Öncelikli Önlemler:
- Ruhsatsız ve denetimsiz mezbahaların kapatılması; mevcut mezbahaların hijyen ve mevzuat şartlarına uygun hale getirilmesi..
- Mezbahalarda prion hastalıkları açısından riskli organların gıda zincirine girmesinin engellenmesi ve güvenli şekilde imhası.
- BSE ve Scrapie için düzenli sürveyans ve laboratuvar testlerinin başlatılması.
- Küçükbaş hayvanlarda Scrapie’ye karşı genetik dirençli hatların belirlenip üretilmesi ve üreticilere yaygınlaştırılması
- Veteriner Dairesi’nin mali ve personel kapasitesinin artırılması.
Halk sağlığını korumakla yetkili Veteriner Dairesi’nin mevcut personel ve bütçe yetersizliği artık giderilmelidir. Mavi Dil ve Koyun-Keçi Çiçeği gibi yakın zamanda görülen hastalıklar, mevcut yapının yetersiz kaldığını açıkça göstermiştir.
Çağrımız nettir: Tarım ve Doğal Kaynaklar Bakanlığı başta olmak üzere tüm yetkilileri, bilimsel temelli önlemleri ivedilikle hayata geçirmeye davet ediyoruz. Doğru denetim ve izlenebilirlikle hem hayvancılığımızı korumak hem de halkın sofrasındaki gıdanın güvenliğini sağlamak mümkündür.
Halkımızın endişe edeceği bir durum olmadığını, kayıtlı ve veteriner hekim denetimli mezbahalardan temin edilen et ve süt ürünlerinin günlük tüketimini kısıtlamayı gerektiren bir durum yoktur. Hastalık kişiden kişiye bulaşmaz; risk, yüksek riskli dokuların gıda zincirine girmesinin engellenmesiyle kontrol altına alınabilir.
Unutulmamalıdır ki, prion hastalıklarında erken önlem hayat kurtarır. Bilimsel bilgiye dayalı, şeffaf ve kararlı bir mücadele ile bu riski ortadan kaldırmak elimizdedir.